استاد شایق

 

سخنرانی

محسن محمدی پناه

  

 
 

خطا
  • JLIB_DATABASE_ERROR_FUNCTION_FAILED


رمضان 98/ معنویت و اخلاق/ جلسه دهم: چگونه امام سجاد(ع)‌ جامعه‫ای را که مبتلا به قتل امام شده بود، اصلاح کرد؟‬‬

 حجتالاسلام مهدوینژاد: کار امام احیای امت، حفظ حیات طیّبه و حیات معنوی جامعه است./ یکی از سختترین دورانهای امامت ائمه، حتی سختتر از دوران امام حسین(ع) و امیرالمؤمنین(ع)، دوران امامت امام سجاد(ع) است./ امام سجاد(ع) این جامعه منحرف را رها نکردند، اولین قدم این بود که رفتند سراغ فطرت مردم.

 

شناسه بحث

مراسم: دورهمی شب‫های شهر خدا
زمان: 1398/02/26- دهم رمضان 1440
مکان: مسجد جامع کبیر یزد
سخنران: حجت‫الاسلام مهدوی‫نژاد
موضوع سخنرانی: معنویت و اخلاق
جلسه: دهم
محتوا: گزیده‫ای از سخنرانی

 

جوّ گیرِ رفتار دشمن نشویم

 در صدر اسلام کسانی که دنبال کسب قدرت بودند و سعی کردند حکومت را از دست امیرالمؤمنین(ع) بگیرند، می‫دانستند که قدرت اجتماعی چقدر مهم است. این همان چیزی بود که غالب مردم نمی‫فهمیدند لذا پای کار امیرالمؤمنین(ع) نیامدند و حضرت را یاری نکردند. کسانی که حکومت دستشان بود کاری کردند که مردم درباره اولین نمازگزار اسلام می‫گفتند، مگر علی(ع) نماز می‫خواند؟! بنی‫امیه از این قدرت حاکمیت بی‫محابا استفاده کرد تا جایی که بر همه منابر امیرالمؤمنین(ع) را رسماً لعن می‫کردند.‫ این را حکومت و قدرت اجتماعی آنان ممکن کرد. حکومت با قدرتش با امام حسین(ع) کاری کرد که مردم می‌گفتند که ایشان خارج از دین هستند. وقتی جوّی در جامعه ایجاد شود خیلی‫ها تحت تأثیر جوِّ اجتماعی، قدرت فکر کردن را از دست می‫دهند و با موج ایجاد شده همراه می‫شوند و می‫روند.

  

رسالت و وظیفه امام جامعه

 رسالت امام جامعه این است که جلوی انحرافات را بگیرد. حالا اگر حکومت دست امام معصوم نباشد وضعیت می‫شود مانند دوران بنی‫امیه و اتفاقاتی که بعد از آن افتاد یا می‫شود وضعی که الان در دنیا شاهد آن هستیم. معاویه چون قدرت اجتماعی داشت نمازجمعه را چهارشنبه خواند. اعلام کردند که معاویه روز جمعه در شهر نیست، پس روز چهارشنبه نمازجمعه برگزار می‫شود. کسی هم چیزی نگفت.

 کار امام احیای امت، حفظ حیات طیّبه و حیات معنوی جامعه است. فلسفه قیام امام‫حسین(ع) هم همین بود. حضرت فرمودند: «اِنّی خَرَجتُ لِطَلَبِ الاِصلاحِ فی اُمَّتِ جَدّی». قرار شد حضرت بیایند کوفه و امتی را که دین و اعتقاداتش به فساد کشیده شده، اصلاح کنند. امام‫حسین(ع) با قیام خودشان و شهادت خود و یارانشان رسالت اصلاح امت را انجام دادند. تا قیامت هم حرکت امام‫حسین(ع)، یک حرکت احیاء کننده و مُصلحانه است. حتّی جوامع غیراسلامی و غیرشیعی از امام‫حسین(ع) الگو گرفتند. به طور مثال گاندی رهبر انقلاب هندوستان می‫گوید من مبارزه و الگوی آزادی‫خواهی را از امام‫حسین(ع) گرفتم.

 هر امامی در دوران حیاتش رسالت حفظ حیات طیّبه امت اسلامی و احیاء امت اسلامی را دارد. امام‫حسن(ع) با صلح، امام حسین(ع) با قیام و شهادت. هر کدام از ائمه به طریقی این رسالت را انجام داده‫اند و امام زمان(عج) هم همین رسالت را دارند. امام‫صادق(ع) در دعای ندبه می‫فرمایند: «أَینَ مُحیی مَعالِمِ الدّینِ وَ اَهلِه» یعنی کجاست آن کسی که احیاکننده تعالیم دین و اهل دین است؟ اهل دین مرده‫اند او «مُحیی» تعالیم و اهل دین است. اگر امام معصوم این رسالت را انجام ندهد یا امام معصومی نباشد که احیاء امت را انجام دهد آن وقت است که زمین اهلش را فرومی‫بلعد. به وجود آمدن جماعتی که هدایت‌پذیر نیست، از انسانیت ساقط شده و به مرتبه حیوانیت یا پایین‫تر از حیوانیت رسیده فلسفه خلقت نبوده و نیست. پس اگر امام معصومی نباشد که جامعه را هدایت و احیا کند، زمین اهلش را فرو.

  

سختتر از دوران امامت امام حسین(ع) 

 یکی از سخت‫ترین دوران‫های امامت ائمه، حتی سخت‫تر از دوران امام حسین(ع) و دوران امیرالمؤمنین(ع)، دوران امامت امام سجاد(ع) است. دوران عجیبی است. دورانی که خیلی از صحابه  رسول خدا از دنیا رفته بودند. از طرف دیگر حکومت بنی‫امیه چنان از قدرتش استفاده کرده و دین را تحریف کرده بود که نگاه نسل جدید به دین نگاه بنی‫امیه است نه نگاه رسول‫الله.

 امام صادق(ع) می‫فرماید بنی‫امیه ایمان را تعلیم دادند ولی شرک را تعلیم ندادند. بایدها را تعلیم دادند اما نبایدهای دین را به مردم یاد ندادند. جعل حدیث کردند و با احادیث جعلی منش و ذائقه مردم را تغییر دادند. اسلام را تحریف کردند. اسلامی را به مردم نشان دادند که نماز دارد، روزه هم دارد، حج هم دارد ولی این حج برائت نداشت. روزه‫ای را یاد دادند که در کنار آن می‫شود گناه هم کرد،‫ نشان دادند که کنارش شراب هم می‫شود خورد.

 نمونه‌هایی از این تربیت اُموی در گوشه و کنار جوامع اسلامی حتّی جامعه خود ما هم دیده می‫شود. در گذشته به جای اینکه فرهنگ علوی را رایج کنند فرهنگ اموی را رایج کردند. لذا مردم مظلوم ما در این فرهنگ بار آمدند.  می‌بینیم فردی که ظاهرش کاملاً با قرآن و احکام دین متضاد است، اهل احیای شب قدر و زیارت امام‫حسین(ع) و اعمال مثبت هست ولی اعمال منفی‫ را نمی‫داند. نمی‌داند که ظاهرش درست نیست و باید اصلاح کند.

 جامعه‫ای که امام سجاد با آن مواجه بودند، جامعه‫ای بود که مبتلا به قتل امام شده بود. بله، امیرالمؤمنین(ع) را هم کُشتند اما یک نفر این کار را کرد. امام حسن(ع) را معاویه مخفیانه مسموم کرد. امّا امام حسین(ع) را سی‌هزار نفر تا صدوبیست هزار نفر کُشتند. یعنی یک امت با ساز و برگ جنگی جمع شدند تا امامی را بکُشند. دست یک امت به خون امام خود آلوده شد. جامعه زمان امام سجاد(ع)، جامعه‫ای است که ولایت طاغوت را تماماً پذیرفته است. چنین جامعه‫ای دیگر عکس‫العمل معنوی ندارد و دچار سقوط شده است. در زمان امام سجاد(ع) مدینه، شهر رسول خدا، پایگاه زنان رقاصه و آوازه‫خوان‌ها و مجالس مختلط رقص شده بود. همین مسئله کافی است تا درک کنید که انحطاط به کجا رسیده بود.

 

جامعه اشقی‫الاشقیا

امام سجاد(ع) با جامعه‫ای مواجه بود که دچار مرگ عقیدتی شده است، دچار قساوت قلب مُفرِط شده است، این جامعه امام کُشته است. یک نفر به نام ابن‫ملجم امیرالمؤمنین(ع) را کشتند، حضرت به او گفتند «اشقی‫الاشقیا». امتی که امام بکُشد، می‌شود «اشقی‌الاشقیا». امام زین‫العابدین(ع) با امت اشقی‫الاشقیا روبرو بود. غالب جامعه زمان امام سجاد(ع) در چنین جو و فضایی به سر می‫برد.

در این جامعه هواهای نفسانی و رذایل اخلاقی به اوج رسیده بود. ارضای غرایز و شهوات، همّت اوّل مردم شده بود. فطرت و فضائل اخلاقی فقط در جامعه سو سویی می‫زد. جوّ غالب جامعه آن زمان جوّ دشمنان و دشمنی با اهل‫بیت بود. هم حکومت دست دشمنان بود، هم مردم دشمنی زیادی با اهل‫بیت داشتند. دارم بدترین شرایط اخلاقی و معنوی یک جامعه و اجتماع را مثال می‫زنم تا تکلیف ما در جامعه امروز روشن شود. گاهی وقت‫ها خودمان را دست کم می‫گیریم یا شرایط را بدتر از اینکه هست تصور می‫کنیم. ما شرایط خیلی خوبی نسبت به آن زمان داریم.

امام سجاد(ع) باید با هوای نفسانی مردم مقابله می‌کردند. در چنین شرایطی که توضیح دادم امام می‫خواستند حیات طیّبه جامعه را احیاء کنند. حکومت دست امام نبود، مردم هم بی‫انگیزه و غرق در خرافات عقیدتی شده بودند. برای ساخت جامعه دینی و تشکیل زیرساخت، باید انسان تربیت شود. افراد این جامعه باید نفر به نفر تربیت شوند تا کم کم جامعه بازسازی شود و جوّ بندگی برگردد. امام مراکز فرهنگی یا آموزشی دست‫شان نیست که بتوانند جو و موج معنوی درست کنند.باید با فطری‫ترین رفتارها شروع کنند تا هم حاکمیت جلوی ‫ایشان را نگیرد هم مردم استقبال کنند.

  

اولین قدم امام سجاد(ع) برای اصلاح جامعه

 امام سجاد(ع) این جامعه منحرف را رها نکردند. اولین قدم این بود که رفتند سراغ فطرت مردم. جوّ ارتباط با خدا، مناجات و دعا راه انداختند و از دعا به عنوان یک اسلحه استفاده کردند. صحیفه سجادیه تدوین شد. بعد از قرآن مستندترین مکتوبی که به دست امام معصوم نوشته شده صحیفه سجادیه است. سال‫ها بود مردم عبادت حقیقی را ندیده بودند. سجده‫های طولانی، حالات عبادی، هزار رکعت نماز در شبانه‌روز و این انسان‌های اطراف را منقلب می‌کرد و به آتش می‌‫کشاند و فطرت خفته آنها را بیدار ‫می‌کرد.

  

مبارزه با اسلحه دعا

 دعای بیستم صحیفه معروف است به مکارم‫الاخلاق. در این دعا حضرت می‌فرمایند: «بَلِّغْ إِیمَانِى أَکْمَلَ الْإِیمَانِ وَ اجْعَلْ یَقِینِى أَفْضَلَ الْیَقِینِ»؛ بهترین نیات بالاترین یقین، افضل اعمال را از خداوند خواستار می‫شدند. در چنین جامعه‫ای حضرت از أحسن اعمال صحبت می‫کنند.

 حضرت در قالب دعا آموزش می‫دهند و اسلحه می‫کَشند تا افکار عمومی و نظام فکری مردم را تغییر دهند. سوز وگذار این دعا در جان انسان‌ها می‫نشیند. «وَ لَا تَرْفَعْنِی فِی النّاسِ دَرَجَةً إِلّا حَطَطْتَنِی عِنْدَ نَفْسِی مِثْلَهَا» هر چه مرا در نزد مردم عزیزتر می‫کنی پیش خودم خوارم کن. مرا عزت آشکار نبخش جز آنکه به همان مقدار نزد خودم ذلت نفس دهی.

 دعای بیست و هفتم صحیفه معروف به دعای مرزبانان نام‌گذاری شده. مرزبانان همان نیروهای امنیتی بنی‫امیه بودند که در سرحدات به وظیفه خود مشغول بودند یعنی نیروی حکومت فاسق بودند ولی حضرت با یک نگاه باز و جامعه‌ساز می‫گویند باید نیروهای مرزی را کمک، حمایت و دعا کنید. «وَكَثِّرْ عِدَّتَهُمْ وَاشْحَذْ أَسْلِحَتَهُمْ، وَاحْرُسْ حَوْزَتَهُمْ» خدایا تعدادشان را زیاد کن. اسلحه‫هایشان را بُرنده کن. نگهبانشان باش. «وَأَنْسِهِمْ عِنْدَ لِقَآئِهِمُ الْعَدُوَّ ذِكْرَ دُنْيَاهُمُ الْخَدَّاعَةِ الْغَرُورِ وَامْحُ عَنْ قُلُوبِهِمْخَطَرَاتِ الْمَالِ الْفَتُون» و چون با دشمن روبرو شوند یاد این دنیا فریبنده را از یادشان ببر. اندیشه مال فتنه‫انگیز را از دل‫هایشان بزُدا.

 چرا حضرت اینطور دعا می‫کنند؟ چون مرزبانان وضعیت مالی خوبی نداشتند. ممکن بود با پول دچار خیانت شوند. حضرت در قالب دعا هم به مردم، هم به حکومت، هم به مؤمنین، هم به مرزبانان می‫فهمانند که باید مراقب باشید. مبادا عطایای دنیا چشم شما را کور کند و خیانت کنید. لذا حضرت سجاد(ع) شروع می‌کنند جامعه‌ای را که از نظر معنوی مرده، احیاء ‫کنند. اولین قدمشان در قالب تضرع و دعا است. حضرت در قالب دعا همه حرف‌ها، حتی سیاسی‌ترین حرف‌ها را در دعا گفتند. این مهم‫ترین کار امام زین‫العابدین(ع) بود.

  

ترویج اخلاق ناب محمدی، قدم دیگر امام سجاد(ع) برای اصلاح جامعه

 کار دیگری که امام سجاد(ع) برای غلبه بر جوّ فساد و انحرافی که بنی‌امیه راه انداخته بود، انجام دادند ترویج اخلاق ناب محمدی بود. همراه با این اخلاق، عقاید مردم اصلاح می‫شد. مثلاً حضرت فرمودند اگر خنجری که با آن سر پدرم را جدا کرده‫اند نزد من به امانت بگذارند، من در امانت خیانت نمی‫کنم. یعنی من احساساتی نمی‫شوم و حقّ را زیر پا نمی‫گذارم. امام دارند در عین اینکه به جامعه اخلاق یاد می‌دهند، احکام و عقاید اسلامی را هم تزریق می‫کنند.

 بذل و بخشش‌هایی که حضرت برای فقرا داشتند. خدمات اجتماعی که حضرت انجام می‫دادند. در تاریکی شب همیان‫های غذا را در خانه فقرا می‫بردند. ابوحمزه از ایشان سؤال کرد آقا جان چرا اینقدر پنهانی این کارها را انجام می‫دهید؟ حضرت فرمودند صدقه‫ای که مخفیانه در تاریکی شب داده شود غضب خداوند را می‫خواباند. امام تلاش می‫کند تا با این کار غضب الهی را از این امت در این جامعه مغضوب علیهم دور کند. اصحاب نزدیکش هم این کار را می‫کنند این کار که غالب شد، رحمت خدا بجای غضب خدا جایگزین می‫شود. جامعه‫ای که امام معصوم را کشته، مغضوب علیهم است.

 عده‫ای نمی‫دانستند معیشت‫شان از کجا تأمین می‫شود. وقتی حضرت به شهادت رسیدند این کمک‫ها قطع شد. تازه متوجه شدند که این کمک‫ها از طرف امام سجاد(ع) بوده است. حضرت به زائرین خانه خدا به صورت ناشناس خدمت می‫کردند. رفتارهای خالص توحیدی به کسانی که گاهی مسلمان هم نبودند. زمان شاه کارکنان شرکت نفت به خاطر پرداخت نشدن حقوقشان اعتصاب کرده بودند. امام خمینی(ره) دستور دادند از خمس، مبالغی را به این افراد پرداخت کنید افردی که بعضی از آنها کمونیست بودند.

  

تربیت نیرو از اقدامات مهم امام سجاد در دروان امامتشان

 تربیت کادر و انسان‫سازی یکی دیگر از کارهای بود که امام‫سجاد(ع) در آن دوران انجام می‫دادند. یک عده از ایرانیان به عراق آمده بودند و شیعه شده بودند. خوش استعداد هم بودند اینها در خانه عربها زندگی و کار می‫کردند. حضرت با اینها کار می‫کردند. آنها را تربیت می‫کردند. عده‫ای هم برده بودند که از زمان خلیفه دوّم به بعد تحت فشار بودند امام اینها را جذب و تربیت می‫کردند. بعد در زمانهای خاص مثل عید فطر این برده‫ها را آزاد می‫کردند که تاریخ نوشته حضرت پنجاه هزار نفر از این انسان‫ها را تربیت کرده بودند و لشکری پنجاه هزار نفری داشتند. حضرت در دورانی به امامت رسیدند که قدرت اجتماعی در دست بنی‫امیه بود ولی حضرت تسلیم چنین جوّی نشدند و کار کردند و زمینه را برای امام‫باقر(ع) و امام‫صادق(ع) فراهم کردند.

 الان در جامعه هم دشمن دارد ما را نفر به نفر بلکه گروه به گروه می‌‫برد. این فضای مجازی که امام خامنه‫ای(مدظله‌العالی) فرمودند قتلگاه جوانان و نوجوانان است. امام عصر از ما انتظار دارند. کجاست پسر خاله‫ات یا برادرت؟ آدمی که دارید روی او کار می‫کنید کجاست؟ به امام زمان نشان بده. آیا شما توانسته‌اید یک نفر را در جوّ ایمانی قرار دهید؟ چرا مسجدها و هیئت‫های خلوت داریم؟ فقط خودمان به هیئت می‫آییم؟! دست دیگران را هم بگیریم.

 

کفن بهشتی برای حضرت خدیجه(س)

 شام وفات حضرت خدیجه(س) است. لحظات جان دادن حضرت خدیجه(س) رسید. بانویی که بر تخت می‌نشست، حالا روی خاک‌های شعب‌ابی‌طالب خوابیده. دیگر ریالی درهم و پول ندارد، همه پول‌هایش را پیامبر(ص) خرج تبلیغ اسلام کرده است. به دخترشان حضرت زهرا(س) فرمودند برو به پدرت بگو که مادرت می‌گوید: «اَنَا خائِفَهٌ مِنَ القبرِ اُریدُ مِنکَ رِدائکَ الَّذی تَلبِسُهُ»، من از تنهایی و تاریکی قبر می‌ترسم. به پدرت بگو آن ردائی که موقع نزول وحی به سرش می‌انداخت، به من بدهد تا من را با آن کفن کنند. خدیجه(س) همه دارائیش را به پیامبر(ص) داده حالا خجالت می‌کشد خودش به پیامبر(ص) بگوید که ردائش را به او بدهد! دخترش فاطمه(س) را فرستاد. حضرت رفتند نزد پیامبر(ص) و پیغام مادرشان را رساندند، پیامبر(ص) گریه کردند و ردائشان را به او دادند.

 واسطه درخواست حضرت خدیجه(س) هم حضرت زهرا(س) بود، شما هم می‫توانید امشب فاطمه(س) را واسطه کنید. بگویید یارسول‫الله! ما داغ دل شما را نمی‫فهمیم ولی می‫دانیم. شما را به حقّ دخترتان، امشب حاجت ما را بدهید.

 خدیجه(س) از دنیا رفت، پیامبر(ص) بانو را غسل دادند، خواستند او را با همین رداء کفن کنند که جبرئیل نازل شد و گفت: حق سبحانه فرموده خدیجه هر چه داشت در راه ما داد، کفن خدیجه با ما. کفنی از بهشت آوردند و پیامبر(ص)، اول حضرت خدیجه را در ردای وحی کفن کردند، بعد کفن بهشتی پوشاندند. حقش بود کسی که دار و ندارش را در راه خدا داده، خدا هم برایش کفن بفرستد اما آقایی را می‫شناسم که همه چیزش را در راه خدا داد، روز عاشورا، دو تا لباس پوشید. یک لباس از خواهرش زینب(س) گرفت، آن را پاره پاره کرد و به عنوان کفن اول پوشید. لباس دومش، لباس جنگش بود امّا وقتی زینب وارد قتلگاه شد، دید این آقا:

کفنی داشت ز خاک و کفنی داشت ز خون             تا نگویند تن سبط نبی بی‫کفن است

 

مطالب جامع و با جزئیات بیشتر این سخنرانی را می‌توانید در پیام‌رسان ایتا به آدرس@darozzekr_com  دنبال کنید.

 

  • shab11_02
  • shab11_04
  • shab11_05
  • shab11_08
  • shab11_10
  • shab11_11
  • shab11_15
  • shab11_17
  • shab11_18
  • shab11_20
  • shab11_21
  • shab11_22
  • shab11_24
  • shab11_25
  • shab11_26
  • shab11_28
  • shab11_29
  • shab11_30
  • shab11_31
  • shab11_32
  • shab11_33
  • shab11_35
  • shab11_36